Μαθήματα Φωτογραφίας

Βάθος Πεδίου

Το βάθος πεδίου (Depth of Field – DOF) είναι πολύ βασικό στοιχείο για κάθε φωτογραφία,όμως φαίνεται να προκαλεί πολλή σύγχυση μεταξύ επαγγελματιών και ερασιτεχνών. Κάθε φωτογράφος το καταλαβαίνει με κ

άποιον τρόπο, αλλά σπάνια μπορεί να το εξηγήσει σε άλλους. Μερικές φωτογραφίες απαιτούν μικρό βάθος πεδίου για να τονίσουμε κάτι συγκεκριμένο ενώ άλλες όπως οι κλασικές φωτογραφίες τοπίων έχουν μεγάλο βάθος πεδίου για να παρέχουν οξύτητα σε όλο το εύρος του καρέ. Δεδομένου ότι το βάθος πεδίου είναι τόσο σημαντικό σε όλα τα είδη φωτογραφίας, θα προσπαθήσουμε
να απαντήσουμε σε βασικά ερωτηματικά όπως τι είναι αυτό, πώς το ελέγχουμε, πώς ξέρουμε εάν είναι αρκετό και πως μπορούμε να υπολογίσουμε τον βάθος πεδίου σε περίπτωση που έχουμε αμφιβολία.
Τι είναι βάθος πεδίου;

 Είναι αυτό που πολλές φορές έχουμε παρατηρήσει σε φωτογραφίες που έχουμε δεί, σε άλλες να φαίνεται θολό το θέμα, σε άλλες πιο καθαρό, σε άλλες τα μπροστά να φαίνονται καθαρά και το υπόλοιπο τοπίο πίσω θολό. Ουσιαστικά όμως το βάθος πεδίου είναι η ζώνη της αποδεκτής οξύτητας μπροστά και πίσω από το εστιασμένο θέμα σε μία φωτογραφία. Δεν υπάρχει φανερή αρχή ή τέλος αυτής της
ζώνης. Αντ’ αυτού, υπάρχει μια βαθμιαία εξασθένιση στο προσκήνιο (foreground) και στο φόντο (background), χωρίς καθαρή εστίαση. Για την ακρίβεια εκτείνεται κατά τα δύο τρίτα πίσω από το αντικείμενο και κατά το ένα τρίτο μπρος. Η σχέση αυτή, όσο πλησιάζει η εστίαση προς τον φακό, γίνεται 1:1. Η έκταση του πεδίου που επηρεάζει τη ζώνη αυτή καθορίζεται από διάφορους ελέγχους διαθέσιμους στο φωτογράφο. Μπορούμε να πούμε ότι μια ταχύτητα κλείστρου ¼ του δευτερολέπτου θα δώσει μια θαμπάδα όταν φωτογραφίζετε τρεχούμενο νερό, ενώ μια ταχύτητα κλείστρου 1/400 του δευτερολέπτου θα παγώσει το  πέταγμα ενός πουλιού.
Το βάθος πεδίου δεν είναι τόσο απλό.
Η ταχύτητα κλείστρου είναι απλό να
προβλεφθεί, επειδή υπάρχει μόνο ένας σχετικός
παράγοντας, η ταχύτητα. Η πρόβλεψη του
βάθους πεδίου είναι πολύ δυσκολότερη επειδή

υπάρχουν τρεις παράγοντες. Πολλοί θεωρούν

ότι εάν χρησιμοποιήσετε διάφραγμα f/16, θα
πάρετε όλο το βάθος πεδίου που χρειάζεστε. Σε
μερικές περιπτώσεις, αυτός ο κανόνας μπορεί να ισχύει, στις περισσότερες όμως περιπτώσεις
το βάθος πεδίου είτε θα είναι υπερβολικό είτε

ανεπαρκές.
Ο φωτογράφος έχει τρεις επιλογές στη
φωτογραφική του μηχανή για να καθορίσει
το βάθος πεδίου σε ένα καρέ. Το πιο
σύνηθες είναι ο έλεγχος του f-στοπ ή απλώς
στοπ. Πριν αναλύσουμε αυτό το θέμα
πρέπει να διευκρινήσουμε δύο όρους που
χρησιμοποιούνται εναλλακτικά: «f-στοπ-f-stop»
και «Διάφραγμα–aperture» Το Διάφραγμα,
αναφέρεται στο φυσικό άνοιγμα του φακού που
επηρεάζει το επίπεδο έκθεσης, δηλαδή το πόσο
φως θα διέλθει και πόσο φωτεινή ή σκοτεινή θα

είναι η φωτογραφία. Όσο μεγαλύτερο είναι το
άνοιγμα του διαφράγματος, τόσο πιο φωτεινή
θα είναι η φωτογραφία. Φυσικά, δεν σημαίνει

ότι όσο μεγαλύτερο είναι το άνοιγμα του
διαφράγματος τόσο περισσότερη λεπτομέρεια
θα λάβουμε, αλλά αντιθέτως: όσο πιο ανοικτό
είναι το διάφραγμα, τόσο πιο θολά φαίνονται
τα αντικείμενα που είναι πολύ πίσω από το
αντικείμενο στο οποίο εστιάζουμε.
Οι τιμές του διαφράγματος δεν εμφανίζονται

με κανονικές αριθμητικές τιμές, αλλά με

συγκεκριμένες τιμές που ονομάζονται f-στοπ ή
απλώς στοπ. Το f-στοπ είναι μια σχέση μεταξύ
του διαφράγματος και του εστιακού μήκους
του φακού. Χωρίς αυτή τη σχέση, δεν θα
μπορούσαμε να έχουμε φωτογραφία.
Οι καθιερωμένες τιμές f-στοπ είναι οι εξής: f/1,
f/1,4, f/2, f/2,8, f/4, f/5,6, f/8, f/11, f/16, f/22,
f/32 και f/45.
Ένα f-στοπ f8 σημαίνει ότι η ίδια ποσότητα
φωτός θα περάσει στον αισθητήρα είτε
χρησιμοποιείτε έναν φακό 24χιλ. είτε
χρησιμοποιείτε έναν φακό 600χιλ. Συγκρίνετε
τη διάμετρο ενός φακού 24χιλ. με τη διάμετρο
ενός φακού 600χιλ. και θα καταλάβετε αμέσως
γιατί η σχέση των f-στοπ είναι απαραίτητη
Ας θυμόμαστε πάντα πως, ένας μικρότερος
αριθμός f-στοπ (π.χ. f2.8 ή f4) παρέχει δίνει
μικρό βάθος πεδίου στη σκηνή ενώ ένας
μεγαλύτερος αριθμός f-στοπ (π.χ. F-16 ή
f22) παρέχει πολύ μεγάλο βάθος πεδίου.
Canon EOS-1Ds Mark III
Canon EF17-40mm f/4L USM
Αριθμός f-στοπ – F-Number: f/10.0
Χρόνος έκθεσης – Exposure Time:1/200 sec
. . . 10 . . .
Η δεύτερη επιλογή για τον έλεγχο του βάθους
πεδίου (focal length) είναι το εστιακό μήκος
του φακού. Ένα μικρό εστιακό μήκος φακού
παρέχει μεγαλύτερο βάθος πεδίου ενώ ένα
μεγάλο εστιακό μήκος παρέχει λιγότερο βάθος
πεδίου.
Εάν χρησιμοποιείτε έναν φακό 24χιλ. θα έχετε
μεγαλύτερο βάθος πεδίου σε οποιαδήποτε
f-στοπ από ότι με έναν φακό 600χιλ. στο
ίδιο f-στοπ. Αυτό είναι ένας «κανόνας» της
φωτογραφίας που πρέπει να θυμόμαστε
πάντα. Υπάρχει μόνο μια εξαίρεση σε αυτόν τον
κανόνα. Εάν ήσαστε πολύ κοντά στο θέμα σας
με έναν φακό 24χιλ. και γεμίσετε το κάδρο σας,
θα έχετε το ίδιο βάθος πεδίου όπως με έναν
φακό 600χιλ. εάν ήσαστε πολύ μακριά και το
θέμα είχε το ίδιο μέγεθος στο σκόπευτρο (viewfinder).
Η τελική επιλογή διαθέσιμη στο φωτογράφο,
και αυτός που συνήθως δεν υπολογίζεται, είναι
η απόσταση μηχανής – θέματος. Όταν είστε
κοντά στο θέμα σας θα έχετε λιγότερο βάθος
πεδίου από όταν είστε μακρύτερα από αυτό.
Αυτό είναι προφανές σε όσους κάνουν macro
φωτογράφιση. Καθώς κινούμαστε πιο κοντά
προς το θέμα μας και η μεγέθυνση μεγαλώνει,
τόσο το βάθος πεδίου μειώνεται.
Πώς ξέρουμε ότι κάνουμε τη σωστή επιλογή;
Υπάρχουν διάφορες μέθοδοι για να δείτε
εάν έχετε επιλέξει σωστό βάθος πεδίου για
τη φωτογραφία σας. Η πιο κοινή μέθοδος
χρησιμοποιεί την προεσκόπιση βάθους πεδίου
της φωτογραφικής σας μηχανής.
Οι περισσότερες φωτογραφικές μηχανές
που κατασκευάζονται τα τελευταία χρόνια
έχουν κουμπί προεσκόπισης βάθους πεδίου.
Εντούτοις, εάν η φωτογραφική μηχανή σας δεν
έχει αυτό το χαρακτηριστικό γνώρισμα, έχετε κι
άλλες μεθόδους στη διάθεσή σας.
1. Οι χειροκίνητες ρυθμίσεις γίνονται με τέτοιο
τρόπο που μπορείτε να δείτε και να επιλέξετε
βάθος πεδίου χωρίς κανένα πρόβλημα κι
επιλέγοντας την εστίαση που εσείς επιθυμείτε.
2. Η Canon έχει δύο τρόπους ρύθμισης του
βάθους πεδίου. για τις φωτογραφικές μηχανές
της. Το Dep και το A-Dep τα οποία βοηθούν
ώστε να εξασφαλιστεί πως τα στοιχεία της
σκηνής που θέλετε να φωτογραφήσετε είναι
εστιασμένα.
3. Ένας άλλος τρόπος για να πετύχετε μέγιστο
βάθος πεδίου είναι με τη χρησιμοποίηση της
υπερεστιακής (hyperfocal) απόστασης ή
αλλιώς του υπερεστιακού σημείου. Το σημείο
αυτό ορίζεται ως το πιο κοντινό σημείο εστίασης
ενός φακού το οποίο καταγράφεται ευκρινές σε
κάποιο συγκεκριμένο διάφραγμα, όταν ο φακός
έχει εστιάσει στο άπειρο.
Μόλις εντοπιστεί το σημείο αυτό, τότε είναι
δυνατή η αύξηση του βάθους πεδίου στο
μεγαλύτερο δυνατό βαθμό που επιτρέπει ο
φακός και το διάφραγμα που έχουμε ρυθμίσει.
Για την εύρεση του σημείου αυτού, ο φακός μας
πρέπει να διαθέτει κλίμακα βάθους πεδίου.
Τι μπορείτε να κάνετε εάν η μηχανή σας δεν
έχει κουμπί προεσκόπισης βάθους πεδίου ή
οποιαδήποτε από τις άλλες μεθόδους που
αναφέραμε πιο πάνω;
Υπάρχει μια τεχνική για να υπολογίσουμε την
μπρος-πίσω οξύτητα για το καρέ σας που είναι
βασισμένη στον κανόνα 1/3 – 2/3 και είναι μια
εύκολη διαδικασία σε δύο στάδια:
Κατ’ αρχάς, ρυθμίστε τη φωτογραφική μηχανή
σας σε ένα f-στοπ πιο ανοικτό από το ελάχιστο
διαθέσιμο f-στοπ. Εάν η σειρά f-στοπ για το
φακό σας είναι από f/2.8 εώς f/22, επιλέξτε
f/16. Εάν η σειρά f-στοπ του φακού σας
είναι από f/2.8 εώς f/32, επιλέξτε f/22. Δεν
επιλέγουμε το πραγματικό ελάχιστο f-στοπ
προκειμένου μειωθούν τα αποτελέσματα της
διάθλασης στα πολύ μικρά f-στοπ. Η διάθλαση
είναι η αντιληπτή απώλεια οξύτητας λόγω της
γρήγορης διάδοσης του φωτός, αφότου περνά
μέσα από ένα μικρό άνοιγμα.
Έπειτα, εστιάστε σε κάποιο αντικείμενο που
βρίσκετε σε απόσταση 1/3 από το σύνολο της
σκηνής που θέλετε να φωτογραφήσετε. Αυτό
καθορίζεται από φυσική μέτρηση, και είναι
αρκετά απλό. Το μόνο που έχετε να κάνετε
είναι να διαιρέστε νοητά το σκόπευτρο σε τρίτα
και κάθετα και οριζόντια.
Με την εστίαση σε εκείνο το σημείο, η περιοχή
βάθους πεδίου μπροστά από το σημείο της
εστίασης θα κρατήσει το προσκήνιο (foreground)
καθαρό, ενώ τα δύο τρίτα του βάθος
πεδίου που μειώνεται πίσω από το θέμα θα
κρατήσουν το φόντο (background) εστιασμένο.
Η χρησιμοποίηση ενός ευρυγώνιου φακού και
ο προσδιορισμός των φωτογραφικών θεμάτων
βοηθούν ακόμα περισσότερο. Αυτή η τεχνική,
εντούτοις, είναι το ίδιο αποτελεσματική ακόμη
και με μεγαλύτερους φακούς.
Οι στόχοι αυτού του άρθρου ήταν να
παρουσιαστεί η έννοια του βάθους πεδίου, οι
αλληλεξαρτήσεις μεταξύ των συστατικών του
και το πώς αυτό επιδρά στην πρακτική της
φωτογράφησης.
Η εξοικείωση με τη μηχανή μας, τις ρυθμίσεις
της και το χειρισμό της, αυξάνεται με τον καιρό
και τη χρήση και η εμπειρία που αποκτάμε είναι
το σημαντικότερο.
Όμως παράγοντες όπως το βάθος πεδίου
είναι εκείνοι που δίνουν την ελευθερία στο
φωτογράφο να έχει μεγαλύτερο έλεγχο πάνω
στο τελικό αποτέλεσμα και να δημιουργεί
μοναδικές φωτογραφίες.